Duurzame tuin aanleggen: zo ga je slim om met materiaal

Bij een duurzame tuin denken de meeste mensen aan bijenvriendelijke planten en een egelhuisje. Dat hoort er zeker bij. Toch zit een groot deel van de milieu-impact van een tuin in iets minder zichtbaars: het materiaal. Tegels, hout, zand, kunststof en alles wat na een verbouwing in de container verdwijnt. Wie daar bewust mee omgaat, maakt de tuin duurzamer en houdt vaak ook geld over.

Begin met wat er al ligt

De meest duurzame tegel is de tegel die je niet hoeft te kopen. Kijk voordat je iets bestelt eerst wat er al in de tuin aanwezig is. Oude tegels kunnen een nieuw leven krijgen als pad tussen de borders of als rand rond een plantvak. Liggen er meer tegels dan je nodig hebt, haal ze dan weg en geef ze weg via Marktplaats of een buurtapp. Er is bijna altijd iemand die er een schuurvloer of tuinpad mee wil leggen.

Hetzelfde geldt voor hout. Planken van een oude schutting zijn vaak nog prima te gebruiken voor een plantenbak, een compostbak of een eenvoudig bankje. Grond die vrijkomt bij het afgraven van een terras kun je elders in de tuin gebruiken om op te hogen of een verhoogde border te maken. Zo hoeft er minder af- en aangevoerd te worden.

Kies materiaal dat lang meegaat

Goedkoop materiaal dat na een paar jaar kapot is, levert uiteindelijk meer afval op dan iets dat twintig jaar meegaat. Bij hout loont het om te letten op een FSC- of PEFC-keurmerk. Dan weet je dat het uit verantwoord beheerd bos komt. Gebakken klinkers zijn duurzaam in de zin dat ze lang meegaan en later opnieuw te gebruiken zijn. Kies bij tuinmeubels liever voor een stevig ontwerp dat je kunt repareren dan voor iets dat na twee zomers uit elkaar valt.

Restmateriaal: minder afval en vaak goedkoper

Bij de productie en verwerking van bouw- en tuinmaterialen blijft altijd iets over. Denk aan de laatste tegels van een partij, planken met een afwijkende lengte of stukken van een rol die na het op maat snijden overblijven. Veel van dat materiaal is gewoon nieuw, maar past niet meer in het standaardassortiment. Het wordt daarom vaak voor minder verkocht, en als niemand het koopt, belandt het bij het afval.

Waar je restmateriaal vindt

• Restpartijen tegels en klinkers bij steenhandels en tuincentra

• Overtollige of afgekeurde planken bij houthandels

• Restanten van kunstgras in vaste maten bij kunstgrasspecialisten

• Tweedehands materiaal via Marktplaats, Facebook-groepen of buurtapps

• Kringloopwinkels en bouwmaterialenhergebruik in je regio

Een eerlijke kanttekening bij kunstgras: het is geen natuurproduct. Het is kunststof, het wordt warm in de zon en het biedt geen voedsel aan insecten. Echt gras of beplanting is daarom meestal de duurzamere keuze. Toch kan kunstgras een praktische oplossing zijn, bijvoorbeeld op een schaduwrijke plek waar echt gras niet wil groeien of in een speelhoek die intensief gebruikt wordt. Kies je er toch voor, kijk dan eerst naar kunstgras restanten in plaats van een nieuw stuk op maat te laten snijden. Je gebruikt dan materiaal dat er al is, en het is meestal goedkoper. Meet wel eerst nauwkeurig op, zodat het restant bij je oppervlak past en je niet alsnog extra moet bijkopen. Bedenk ook welke accessoires voor het leggen je nodig hebt, zoals worteldoek tegen onkruid en haringen om de randen vast te zetten. Gebruik waar het kan materiaal dat je al in huis hebt.

Laat regenwater de grond in

Een duurzame tuin houdt regenwater zo veel mogelijk vast. Bij een tuin die helemaal betegeld is, stroomt het water direct het riool in. Bij hevige buien raakt dat riool overbelast, en in droge periodes droogt de bodem juist sneller uit. Initiatieven als Operatie Steenbreek roepen daarom op om tegels te vervangen door groen.

Je hoeft niet meteen alles open te breken. Begin met een paar tegels langs de schutting en plant daar klimplanten of vaste planten. Laat de regenpijp uitkomen in een regenton of een grindkoffer, zodat het water de grond in kan zakken. Voor paden en terrassen werken halfverharding, grind of open bestrating met grasvoegen goed, omdat water daar tussendoor kan.

Combineer verharding met groen

Een tuin wordt pas echt duurzaam als planten er een vaste plek in hebben. Inheemse soorten trekken de meeste insecten aan en hebben weinig verzorging nodig. Denk aan wilde marjolein, kattenkruid, ooievaarsbek of een vlinderstruik. Een klein stukje dat je laat verwilderen, met een hoopje takken of bladeren, geeft egels en vogels een schuilplek.

Gebruik je wel verharding of kunstgras, houd die dan beperkt tot de plekken waar je echt loopt of zit. Een randje beplanting eromheen zorgt voor verkoeling, vangt water op en maakt de tuin aantrekkelijker voor dieren.

Kleine stappen tellen ook

Een duurzame tuin aanleggen hoeft geen grote verbouwing te zijn. Elke tegel die je hergebruikt, elk restant dat je een tweede kans geeft en elke plant die je toevoegt, maakt verschil. Begin met wat er al ligt, koop bewust bij wat er nog bij moet en geef de natuur ruimte. Zo groeit je tuin stap voor stap mee met je goede voornemens.